6944 466268

Ο κύκλος ζωής της γυναίκας

Οι γυναίκες επισκέπτονται τον φαρμακοποιό τους συχνότερα απ’ οποιονδήποτε άλλον υπεύθυνο παροχής υγείας.


Ο κύκλος ζωής της γυναίκαςΤον εμπιστεύονται και τον συμβουλεύονται για κάθε είδους απορία ή πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπίσουν. Θα αναφερθούμε σε τρεις δύσκολες περιόδους της ζωής μιας γυναίκας, Εφηβεία - Εγκυμοσύνη - Εμμηνόπαυση, καθεμία με τις δικές της ιδιαιτερότητες, καθώς και στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο φαρμακοποιός σε καθεμία απ’ αυτές τις περιόδους, ξεχωριστά.

Εφηβεία

Περίοδος αμφισβητήσεων και ανατροπών, για τις οποίες ούτε οι έφηβοι, ούτε οι γονείς είναι ποτέ πραγματικά έτοιμοι.Ποιος είναι ο ρόλος του φαρμακοποιού σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ζωής μιας γυναίκας; Ενημερωτικός και συμβουλευτικός. Θα αναφερθούμε, κυρίως, σε μεθόδους αντισύλληψης όπου, δυστυχώς, οι πληροφορίες σχετικά με το θέμα, ακόμα και από ειδικούς, δεν είναι πάντοτε ακριβείς, ενώ παράλληλα διάφορες παρανοήσεις δημιουργούν σύγχυση στους άμεσα ενδιαφερόμενους. Οι φαρμακοποιοί πρέπει να εξασφαλίζουν στις εφήβους τις απαραίτητες πληροφορίες για τη χρήση της μεθόδου ή των μεθόδων, τα οφέλη, τους κινδύνους και τις παρενέργειες κάθε μεθόδου, έτσι ώστε η επιλογή τής μεθόδου αντισύλληψης να είναι η καλύτερη.

Οι διαθέσιμες μέθοδοι αντισύλληψης μπορούν να ταξινομηθούν με πολλούς τρόπους. Οι παραδοσιακές και γραφικές μέθοδοι είναι η διακοπτόμενη συνουσία, οι πλύσεις μετά την επαφή, η αμηνόρροια της γαλουχίας και η μέθοδος ρυθμού. Οι μέθοδοι φραγμού περιλαμβάνουν τα προφυλακτικά, ανδρικά και γυναικεία, τα διαφράγματα, τις τραχηλικές κάψες, τους αντισυλληπτικούς σπόγγους και τα σπερματοκτόνα. Οι ορμονικές μέθοδοι περιλαμβάνουν τα αντισυλληπτικά δισκία, τις ενέσεις και τα εμφυτεύματα μακράς δράσης. Επιπλέον, το ενδομήτριο σπείραμα (IUD) και η στειροποίηση είναι, επίσης, αποτελεσματικές μέθοδοι αντισύλληψης.

Το προφυλακτικό είναι η πιο διαδεδομένη αντισυλληπτική μέθοδος φραγμού στον κόσμο. Είναι αδιαπέραστο στο σπέρμα και στα βακτήρια και τους ιούς που προκαλούν τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα και το AIDS. Συνολικά, το ποσοστό αποτυχίας με τα προφυλακτικά κυμαίνεται από 2 έως 15%. Τα ποσοστά αποτυχίας των υπόλοιπων μεθόδων φραγμού κυμαίνονται από 10 έως 20%.

Τα αντισυλληπτικά δισκία είναι συνδυασμός συνθετικών στεροειδών, παρόμοιων με τις φυσικές γυναικείες ορμόνες, τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη. Τα στεροειδή αυτά χρησιμοποιούνται σε δόσεις που παρέχουν αντισύλληψη, αναστέλλοντας την ωοθυλακιορρηξία.

Τα αντισυλληπτικά δισκία ελαττώνουν τον κίνδυνο για την εμφάνιση καρκίνου του ενδομητρίου και των ωοθηκών. Άλλα οφέλη είναι η ελάττωση της μηνορραγίας και της δυσμηνόρροιας, ο περιορισμός της σιδηροπενικής αναιμίας και της ακμής, και η βελτίωση του δασυτριχισμού και της συμπτωματικής ενδομητρίωσης.

Ο αυξημένος κίνδυνος για έμφραγμα του μυοκαρδίου, αν υπάρχει, περιορίζεται στις μεγαλύτερες γυναίκες που καπνίζουν. Η σχέση τους με τον καρκίνο του μαστού μελετάται. Το ποσοστό αποτυχίας των αντισυλληπτικών δισκίων είναι λιγότερο από 1%, ενώ στις παρενέργειες συμπεριλαμβάνονται η ναυτία, η ευαισθησία τουστήθους και η σταγονοειδής αιμόρροια.

Δεν θα πρέπει να χορηγείται σε γυναίκες με ηπατική νόσο, παχύσαρκες, με ιστορικό θρομβώσεων και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων στην οικογένεια. Ο φαρμακοποιός πρέπει να αφιερώνει κάποιον χρόνο για να περιγράψει την έναρξη της θεραπείας, να εξηγήσει τις παρενέργειες και τι θα κάνει η γυναίκα εάν παραληφθεί κάποιο δισκίο. Στο ένθετο της συσκευασίας του φαρμάκου περιέχονται χρήσιμες πληροφορίες γι’ αυτά τα θέματα.

Επείγουσα αντισύλληψη: Είναι αυτή που παρέχει στις γυναίκες τη δυνατότητα ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού μέσου αποφυγής μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, ύστερα από μια σεξουαλική επαφή, στην οποία υπήρχε αποτυχία ή δεν χρησιμοποιήθηκε κάποια μέθοδος αντισύλληψης. Λαμβάνεται μόνο σε επείγουσες περιπτώσεις. Εάν χρησιμοποιηθεί περισσότερες από μία φορές στον ίδιο έμμηνο κύκλο, το πιθανότερο είναι να διαταράξει τον κύκλο και η γυναίκα να έχει σημαντικές ανωμαλίες σε αυτόν. Τα δισκία περιέχουν συνθετική ορμόνη. Ονομάζεται και χάπι της επόμενης μέρας, και τα περιθώρια αποτελεσματικότητάς του περιορίζονται σε 72 ώρες μετά την επαφή, δηλαδή 3 ημέρες. Όσο νωρίτερα ληφθεί, τόσο πιο υψηλή είναι η αποτελεσματικότητά του.

Εγκυμοσύνη

Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η χορήγηση φαρμάκων στη μητέρα, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, δεν αφήνει ανεπηρέαστο το έμβρυο και μπορεί να δράσει βλαπτικά στον υπό εξέλιξη νέο οργανισμό, με αποτέλεσμα μικρές ή μεγάλες συγγενείς ανωμαλίες. Σήμερα, η παλιά αντίληψη, ότι ο πλακούντας αποτελεί φραγμό για τη δίοδο βλαπτικών παραγόντων στο έμβρυο, έχει καταπέσει και οι βλάβες σε αυτό μπορεί να σημειωθούν σε οποιοδήποτε στάδιο της εμβρυογενέσεως. Ειδικά τις δύο πρώτες εβδομάδες από τη σύλληψη, η πιθανή επίδραση των φαρμακευτικών ουσιών είναι εντελώς καταστρεπτική, με αποτέλεσμα την αυτόματη έκτρωση.

Ένα άλλο σημείο που πρέπει να γνωρίζουμε, είναι ότι ενώ τα περισσότερα φάρμακα είναι ασφαλή για τον ενήλικα, δεν συμβαίνει το ίδιο πάντα και για το έμβρυο. Υπάρχουν φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγίες στο έμβρυο, όπως τα αντιπηκτικά, ενώ άλλα μπορεί να έχουν ευεργετική επίδραση στο νεογνό όταν χορηγηθούν στη μητέρα, όπως τα κορτικοειδή ή η θεοφυλλίνη. Ως γενική αρχή, όλα τα φάρμακα πρέπει να αποφεύγονται στην εγκυμοσύνη. Η οργανογένεση του εμβρύου ολοκληρώνεται περίπου στις 12 εβδομάδες και, επομένως, μια φαρμακευτική αγωγή πριν απ’ αυτό το διάστημα μπορεί να προκαλέσει τερατογένεση. Εάν ένα φάρμακο δοθεί μετά το διάστημα αυτό, ίσως να μην προκαλέσει ανατομική βλάβη, αλλά να επηρεάσει την ανάπτυξη του εμβρύου.

Οφείλουμε από την αρχή να σημειώσουμε ότι τα συμπληρώματα διατροφής είναι ένα θέμα για το οποίο υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των ειδικών. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι είναι άχρηστα, διότι μια ισορροπημένη διατροφή περιέχει όλες τις απαιτούμενες βιταμίνες και τα μεταλλικά στοιχεία. Άλλοι ισχυρίζονται ότι είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει υγιεινή διατροφή χωρίς τα συμπληρώματα. Φαίνεται, πάντως, ότι στην εγκυμοσύνη υπάρχει σχετική ομοφωνία όσον αφορά τη χορήγηση φυλλικού οξέος, σιδήρου και ασβεστίου. Η αύξηση του μεταβολισμού κατά 15% στην έγκυο, κυρίως στο 2ο και 3ο τρίμηνο, οδηγεί στην ανάγκη χορήγησης συμπληρωμάτων.

o-kyklos-zwhs-ths-gynaikas

 

Το φυλλικό οξύ είναι ιδιαίτερα σημαντική βιταμίνη για το νευρικό σύστημα του εμβρύου, κατά τη διάρκεια του 1ου τριμήνου της εγκυμοσύνης, και συμβάλλει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης. Συνήθως κρίνεται απαραίτητη η χορήγηση 400 mg φυλλικού οξέος ημερησίως, 4 εβδομάδες πριν από την κύηση και για τους 3 πρώτους μήνες.

Ο σίδηρος είναι ένα από τα πιο σημαντικά μέταλλα στη δίαιτα της εγκυμοσύνης. Η κύηση αυξάνει τις ημερήσιες ανάγκες του οργανισμού σε ποσότητες που είναι δύσκολο να καλύψει η τροφή ή οι αποθήκες σιδήρου της εγκύου. Έτσι, χορηγούνται 30-60 mg σιδήρου ημερησίως μετά τη 16η εβδομάδα της κύησης, που μπορεί να φτάσει και τα 100 mg σε πολύδυμο κύηση ή αν η αιμοσφαιρίνη είναι μικρότερη των 10 mg/ dl. Αποφεύγουμε τη χορήγηση του σιδήρου μαζί με ασβέστιο και αντιόξινα, καθώς ελαττώνουν την απορρόφησή του από το πεπτικό σύστημα. Το ίδιο κάνουμε και στο 1ο τρίμηνο, αφενός γιατί επιδεινώνει τη ναυτία και τους εμετούς και αφετέρου γιατί οι ανάγκες είναι μικρές. Τέλος, η λήψη του σιδήρου πριν από τον βραδινό ύπνο ελαχιστοποιεί την πιθανότητα γαστρεντερικών διαταραχών.

Το ασβέστιο χρησιμοποιείται κυρίως για την ανάπτυξη του εμβρυϊκού σκελετού. Η προτεινόμενη ποσότητα πρόσληψης ασβεστίου στην κύηση είναι 1.200 mg, δηλαδή 400 mg παραπάνω ημερησίως από τις συνήθεις ανάγκες. Το μαγνήσιο δεν φαίνεται να ελαττώνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, επειδή μπορεί να υπάρχει επαρκής πρόσληψη από τις τροφές, αλλά και επειδή διάφορες μελέτες έδειξαν ελάττωση πρόωρων τοκετών μετά τη χορήγησή του, προτείνεται δοσολογία μαγνησίου αυξημένη μετά τον 6ο μήνα της κύησης.

Ο φώσφορος και ο ψευδάργυρος φαίνεται να παραμένουν στα ίδια επίπεδα σε μη έγκυες και έγκυες γυναίκες, με αποτέλεσμα να μην είναι γενικά αποδεκτή η χορήγηση συμπληρωμάτων τους.

Η χορήγηση βιταμινών (με εξαίρεση το φυλλικό οξύ) δεν συνιστάται στην εγκυμοσύνη, αφενός διότι οι αυξημένες απαιτήσεις του οργανισμού καλύπτονται από τη διατροφή, όταν είναι ισορροπημένη, αφετέρου διότι δεν υπάρχουν σοβαρές επιστημονικές ενδείξεις για τη χορήγησή τους. Αντίθετα, η πρόσληψή τους σε μεγάλες δόσεις έχει αποδειχθεί ότι δεν είναι προς όφελος, αλλά προκαλεί καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου. Υπάρχουν φάρμακα για μερικές συχνές παθήσεις, για τα οποία θα πρέπει να ενημερωθεί ο γυναικολόγος που παρακολουθεί την έγκυο γυναίκα, έτσι ώστε να τροποποιήσει την αγωγή της. Οι φυσιολογικές μεταβολές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να επιδεινώσουν την εξέλιξη μιας νόσου της μητέρας. Ας αναφέρουμε κάποια παραδείγματα τέτοιων παθήσεων:

Διαβήτης

Τα αντιδιαβητικά δισκία είναι εμβρυοτοξικά και πρέπει να αντικατασταθούν με την ινσουλίνη, που δεν εισέρχεται στην κυκλοφορία του εμβρύου. Είναι απαραίτητο να έχει ρυθμιστεί άριστα ο διαβήτης 2-3 μήνες πριν από τη σύλληψη (με δίαιτα, άσκηση και τροποποίηση της αγωγής). Αυξημένη χοληστερίνη Ρυθμίζεται μόνο με δίαιτα. Απαγορεύονται τα φάρμακα κατά της χοληστερίνης, επειδή δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι ασφαλή για το έμβρυο.

Θυρεοειδής

Η λήψη των φαρμάκων, π.χ. της θυροξίνης, επιτρέπεται ενδεχομένως και με μια αύξηση της δόσης, σύμφωνα με τις οδηγίες του ενδοκρινολόγου.

Υπέρταση

Ορισμένα αντιυπερτασικά (οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης, οι ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ΙΙ και τα θειαζιδικά διουρητικά) πρέπει να αντικατασταθούν με αντίστοιχα φάρμακα, που θα περιέχουν μεθυλντόπα και ανταγωνιστές ασβεστίου, των οποίων η ασφάλεια στην εγκυμοσύνη έχει αποδειχθεί.

Άσθμα

Σε περίπτωση κρίσης άσθματος επιτρέπεται η λήψη κορτιζόνης σε σπρέι.

Εμμηνόπαυση

Εμμηνόπαυση είναι ο επιστημονικός όρος για την τελευταία περίοδο. Συχνά, όμως, χρησιμοποιείται ευρύτερα για τους μήνες ή ακόμα και για τα χρόνια πριν και μετά την τελευταία περίοδο, ένα διάστημα που ιατρικά ονομάζεται κλιμακτήριος. Η τελευταία περίοδος μιας γυναίκας παρατηρείται, κατά μέσον όρο, στα 51, αλλά μπορεί να συμβεί από τα 40 έως τα 58.

Ο φαρμακοποιός κατέχει στρατηγική θέση στη βοήθεια των γυναικών σχετικά με τις ερωτήσεις και τις ανησυχίες τους, καθώς εισέρχονται στη φάση της κλιμακτηρίου. Θα πρέπει να τις βοηθήσει να καταλάβουν ότι η εμμηνόπαυση είναι φυσιολογική κατάσταση στη ζωή τους, δεν είναι νόσος ή πάθηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της εμμηνόπαυσης έχει στόχο να βελτιώσει την υγεία της γυναίκας και να μειώσει τον κίνδυνο διάφορων επιπλοκών.

Τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου και της εμμηνόπαυσης είναι ποικίλα. Τα κυριότερα απ’ αυτά είναι οι αγγειοκινητικές διαταραχές (έξαψη, ιδρώτας), η ατροφία του γεννητικού και ουροποιητικού συστήματος (συχνοουρία, ακράτεια, δυσπαρεύνεια), διάφορες ψυχολογικές εκδηλώσεις, η οστεοπόρωση και τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Τα δύο τελευταία θεωρούνται επιπλοκές και όχι συμπτώματα.

Είναι τεκμηριωμένο ότι οι εμμηνοπαυσιακές γυναίκες εμφανίζουν αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, τόσο από την οστεοπόρωση, όσο και από τη στεφανιαία νόσο. Η έλλειψη οιστρογόνων επιταχύνει τον ρυθμό οστικής απώλειας κατά 0,5-2% κατά έτος. Άλλες γυναίκες εμφανίζουν διαταραχές του κύκλου, ενώ σε μερικές άλλες απλώς διακόπτεται η εμμηνορρυσία, χωρίς να προηγηθούν άλλα προβλήματα με την περίοδό τους. Το 25% των γυναικών δεν θα εμφανίσουν αγγειοκινητικά συμπτώματα.

Ο φαρμακοποιός μπορεί βοηθήσει στην επιλογή των γυναικών που θα ωφεληθούν από τη λήψη κάποιας θεραπείας, από το είδος αυτής και από την επεξήγηση των θεραπευτικών επιλογών, ενδείξεων και αντενδείξεων αυτών.

Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης γίνεται σήμερα κυρίως με τη χορήγηση οιστρογόνων. Τα οιστρογόνα σχεδόν εξαλείφουν τα αγγειοκινητικά προβλήματα, βελτιώνουν την εικόνα του κόλπου και του κατώτερου ουροποιητικού συστήματος, επηρεάζουν κάποια από τα ψυχολογικά συμπτώματα, ενώ η άποψη ότι μειώνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων δεν τεκμηριώνεται.

Σε γυναίκες που δεν έχει αφαιρεθεί η μήτρα, θα πρέπει παράλληλα να χορηγείται προγεστερόνη για τουλάχιστον 13 ημέρες τον μήνα, για να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπερπλασίας και καρκίνου του ενδομητρίου.

Οι γυναίκες που κινδυνεύουν περισσότερο από οστεοπόρωση, θα πρέπει, εκτός από τη λήψη οιστρογόνων, να ασκούνται κάθε μέρα, βαδίζοντας για τουλάχιστον 30 λεπτά, και να λαμβάνουν περίπου 1 γραμμάριο ασβεστίου την ημέρα. Σε γυναίκες που αναπτύσσουν οστεοπόρωση μετά την εμμηνόπαυση, τα διφωσφονικά ή η καλσιτονίνη μπορούν να χορηγηθούν μαζί με την ορμονική θεραπεία και το ασβέστιο. Τα οιστρογόνα δεν πρέπει να δίνονται σε γυναίκες με ιστορικό θρόμβωσης ή νόσου του ήπατος, καθώς και σε γυναίκες με ύπαρξη καρκίνου του μαστού.

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται ορισμένες ουσίες που λέγονται ειδικοί τροποποιητές των υποδοχέων των οιστρογόνων (SERMs). Αυτές προλαβαίνουν την οστεοπόρωση, μειώνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, αλλά δεν επηρεάζουν τα αγγειοκινητικά συμπτώματα.

Δεν απαιτείται θεραπεία σε όλες τις γυναίκες. Υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, που μπορεί να περιλαμβάνουν ορμονικούς ή μη χειρισμούς.Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος αντιμετώπισης, που να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις γυναίκες. Η θεραπεία της εμμηνόπαυσης πρέπει να εξατομικεύεται.

Τα φαρμακεία κατέχουν υπεύθυνη θέση στην αντιμετώπιση των θεμάτων υγείας. Είναι ο πρώτος σταθμός ενημέρωσης και συμβουλής. Εκεί, η κάθε γυναίκα, οποιασδήποτε ηλικίας, θα συζητήσει, θα ανταλλάξει απόψεις και θα εκμυστηρευτεί το πρόβλημά της. Ο ρόλος, λοιπόν, του φαρμακοποιού είναι καθοριστικός και πολύ σημαντικός. Οφείλει να είναι ενημερωμένος για διάφορα θέματα υγείας, έτσι ώστε να μπορεί να παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες, πάντα με στόχο τη βελτίωση της υγείας και την εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου.

Τέλος, θα πρέπει να μπορεί να κατευθύνει τις ασθενείς σε κατάλληλους γιατρούς, ανάλογα με το κάθε πρόβλημα. Ας μην ξεχνάμε ότι η σωστή συνεργασία μεταξύ γιατρών και φαρμακοποιών βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό, ως προς τον ρόλο καθενός, απέναντι στο λειτούργημα που έχουμε αναλάβει.

Σωτήριος Τρομπούκης
Μαιευτήρας - Γυναικολόγος
www.sotiristrompoukis.gr

(Πηγή: Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος)
Το άρθρο

Ετικέτες: Άρθρα